Waarom stookt de ene plaats drie keer zoveel als de andere?

Zet de zestien plaatsen van dit werkgebied op een rij en het gemiddelde gasverbruik per woning loopt van 308,2 kubieke meter in Purmerend tot 980,0 in Westzaan. Dat is ruim drie keer zoveel, over een afstand van veertien kilometer, in hetzelfde klimaat en met dezelfde winters. Zulke verschillen komen niet door zuinig of onzuinig stoken. Ze komen door vier dingen die zich per plaats opstapelen, en als u ze uit elkaar haalt kunt u er iets mee voor uw eigen huis.

Factor één: hoeveel woningen hebben helemaal geen ketel

Dit is verreweg de grootste verklaring en tegelijk de saaiste: een woning op stadsverwarming verbruikt geen gas voor verwarming, en telt in het gemiddelde mee als een zeer laag getal. In Purmerend zit 61,5 procent van de woningvoorraad op het net en is 65,5 procent volledig aardgasvrij.

Dat verklaart praktisch het hele gat met de rest. Zaandam zit op 17,8 procent stadsverwarming en 777,0 kubieke meter, Assendelft op 18,0 procent en 680,0 kuub, IJmuiden op 8,0 procent en 794,0. In de andere twaalf plaatsen is er geen warmtenet en ligt het verbruik tussen 787,0 in Beverwijk en 980,0 in Westzaan.

Een gemiddelde per plaats zegt dus vooral iets over de infrastructuur en pas daarna over de bewoners. Vergelijk uw eigen verbruik daarom niet met het plaatsgemiddelde maar met dat van vergelijkbare woningen.

Factor twee: wat voor woningen er staan

Een tussenwoning heeft twee buren die meestoken en twee gevels minder aan de buitenlucht. Een vrijstaand huis heeft vier koude gevels en een groter volume. Dat verschil is groot en het is precies wat de kaart van dit werkgebied laat zien.

Westzaan is voor 89,0 procent eengezins, Landsmeer 84,0, Oostzaan 83,0, Uitgeest 80,0 en Assendelft 86,6. Dat zijn de plaatsen met de hoogste verbruiken. IJmuiden zit met 48,0 procent eengezins aan de andere kant van de schaal en heeft ondanks een oude voorraad een verbruik van 794,0 kuub, lager dan de lintdorpen.

Gestapelde bouw is in dit opzicht zuinig: appartementen delen vloeren, plafonds en wanden. In Zaandam is 43,8 procent gestapeld en in IJmuiden 52,0 procent, en dat drukt het gemiddelde van die plaatsen.

Factor drie: het bouwjaar van de voorraad

Vrijwel de hele voorraad van dit werkgebied is van voor 2000: Zaandijk 98,0 procent, Velserbroek 97,0, Krommenie 95,9, Uitgeest 96,0, IJmuiden en Heemskerk 95,0. De laagste is Purmerend met 90,0 procent en Wormer met eveneens 90,0.

Omdat die cijfers zo dicht bij elkaar liggen, verklaart het bouwjaar hier minder dan u zou verwachten. Het onderscheid zit niet in nieuwbouw tegenover oudbouw maar in wat er sinds de bouw aan isolatie, glas en vloerisolatie is bijgekomen, en dat verschilt per woning en niet per plaats.

Wat het bouwjaar wel zegt: in een voorraad die vrijwel volledig van voor 2000 is, is de installatie bijna altijd een keer aangepast, uitgebreid of vervangen. En elke aanpassing zonder herberekening maakt de verdeling schever.

Factor vier: hoe de installatie is afgesteld

Dit is de enige factor waar u zelf iets aan kunt doen, en het is de factor die in de cijfers onzichtbaar blijft. Twee identieke woningen in dezelfde straat kunnen tientallen procenten in verbruik verschillen door de stooklijn, de pompstand en de verdeling over de radiatoren.

Een installatie die scheef verdeeld is, dwingt een hoge aanvoertemperatuur af: de woonkamer is dan te warm om de slaapkamer warm te krijgen. Dat kost in het hele huis gas om één kamer te repareren.

Waterzijdig inregelen vanaf 329 euro exclusief btw pakt dat aan. In een woning die richting de duizend kuub stookt is dat de meest renderende ingreep die er is, en zeker renderender dan een zwaarder toestel.

Wat zon op dak wel en niet doet

Uitgeest heeft het hoogste zonaandeel van het werkgebied met 58,0 procent van de woningen, gevolgd door Castricum met 50,3, Wormer met 46,0 en Assendelft en Westzaan met 41,0. Toch staan Uitgeest en Castricum met 880,0 en 916,5 kubieke meter bovenaan in gasverbruik.

Dat is geen tegenstrijdigheid. Zonnepanelen maken stroom en de cv-ketel stookt gas. Ze raken elkaar niet, behalve bij een warmtepomp of een elektrische boiler. Wie zonnepanelen heeft en zijn gasrekening wil verlagen, moet dus iets aan de verwarming doen en niet aan het dak.

Wat het wel zegt: in die plaatsen staan woningen met veel dakoppervlak op grote kavels, en dat zijn precies de woningen met veel gevel, veel volume en lange leidinglopen. Het hoge zonaandeel en het hoge gasverbruik hebben dezelfde onderliggende oorzaak.

Wat u met uw eigen cijfer doet

Zoek uw verbruik van de afgelopen drie jaar op uit uw jaarafrekeningen en zet het naast het gemiddelde van uw plaats. Ligt u er ruim boven, dan is er iets te halen. Ligt u eronder, dan is een grote ingreep waarschijnlijk niet de eerste stap.

Kijk vervolgens welke kamer het slechtst warm wordt en of de radiator daar over de hele hoogte lauw is. Is dat zo, dan bereikt het water hem niet en is de verdeling uw probleem, ongeacht in welke plaats u woont.

En kijk tot slot naar de stooklijn: staat de aanvoertemperatuur nog op de fabrieksinstelling van 80 graden, dan valt er bijna altijd iets omlaag te brengen zodra de verdeling klopt. Dat is de volgorde: eerst verdelen, dan verlagen.

Kort samengevat

• Het gemiddelde verbruik loopt van 308,2 kuub in Purmerend tot 980,0 in Westzaan.
• Het aandeel woningen op stadsverwarming verklaart het grootste deel van dat verschil.
• Grondgebonden woningen stoken meer dan gestapelde; Westzaan is voor 89,0 procent eengezins.
• Het bouwjaar verklaart hier weinig, omdat vrijwel de hele voorraad van voor 2000 is.
• Zonnepanelen verlagen de stroomrekening en niet het gasverbruik.
• De afstelling van de installatie is de enige factor waar u zelf direct iets aan kunt doen.

Leg uw eigen verbruik naast het gemiddelde van uw plaats en kijk of u erboven zit. Zo ja, loop dan eerst de radiatoren langs en noteer welke niet warm worden. Een scheef verdeelde installatie is in de plaatsen met een hoog verbruik de meest voorkomende oorzaak, en ook de best op te lossen.